𨀈𬧐內容

恪別𡧲版𢯢𢷮𧵑「書院:李常傑/引-材料」

no edit summary
(𫜵恩仃𢯢)
空固𥿂略𢯢𢷮
𣳔28: 𣳔28:


===冊越固訥𦤾李常傑只固澄𦊚卷𫇰===
===冊越固訥𦤾李常傑只固澄𦊚卷𫇰===
1°/ Trước hết, có Đại-Việt sử-ký, Lê Văn-Hưu soạn đời Trần Nhân-tông, năm Nhâm-thân 1272 ; và Ngô Sĩ-Liên đời Lê Thánh-tông có sửa chữa ít nhiều (năm Kỷ-hợi 1479, theo lời tựa của Ngô Sĩ-Liên). Bản nay còn, là do sử thần đời Lê đính khảo hai lần (đời Huyền-Tông năm Ất-tị 1665, và đời Hi-Tông năm Đinh-sửu 1697). Bản in nay còn gọi là Đại-Việt sử-ký Toàn-thư (Viết tắt TT), tên Ngô Sĩ-Liên đặt ; nhưng khắc lại đời Nguyễn, và có sửa chữa thêm. Sự sửa chữa, thường là bỏ những điều cho là vụn vặt quá, hay trái với tư tưởng luân lý và chính trị đương thời. Không biếr rằng đoạn sử đời Lý, do Lê Văn-Hưu soạn, có bị đính khảo nhiều không ? Tôi ngờ rằng có, như sau đây tôi sẽ chứng minh. Một sự chắc chắn là, theo bản TT còn nay, việc Lý Tống chiến tranh chép rất sơ lược và có điều lầm.
====大越史記====
𠓀歇、固大越史記、黎文休撰𠁀陳仁宗、𢆥壬申1272; 和吳士連𠁀黎聖宗固𢯢𡪇𠃣𡗉 (𢆥己亥1479;遶𠅜序𧵑吳士連)。版𠉞群、𪜀由史臣𠁀黎訂考𠄩吝 (𠁀玄宗𢆥乙巳1665、和𠁀熙宗𢆥丁丑1697)。版印𠉞哙𪜀大越史記全書 (曰𤇩TT)、𠸛吳士連撻; 仍愘唄徠𠁀阮、和固𢯢𡪇添。事𢯢𡪇、常𪜀𠬃𠫾仍條咮𪜀𢫆物過、咍債唄思想倫理和政治當時。空捌哴段史𠁀李、由黎文休撰、固被訂考𡗉空?䘹𩵿哴固、如𡢐低䘹𠱊證𠵴。𠬠事𢟘振𪜀、遶版TT群𠉞、役李宋戰爭劄叱初略和固條惏。


Đời Nguyễn Tây-Sơn, có khắc bản Đại-Việt sử-ký (1800), do sử thần dọn lại bản TT và có tham khảo sử Trung-quốc. Về Lý Thường-Kiệt, bản này chính xác hơn. Nhưng tôi không dùng, vì sách ấy lấy gốc ở bản TT, và phần tham khảo Tống sử còn sơ lược. Tôi cũng không dùng bản Khâm-định Việt-sử thông-giám cương-mục trừ một vài chi tiết nhỏ, vì sách ấy cũng do các sách trên mà ra và không thêm gì chắc chắn hơn.
𠁀阮西山、固刻版大越史記(1800)、由史臣扽徠版TT和固參考史中國。𧗱李常傑、版呢正確欣、仍䘹空用、爲冊𠂎𥙩㭲於版TT、和份參考宋史群初略。䘹供空用版欽定越史通鑑綱目除𠬠𠄽枝節𡮈、爲冊𠂎供由各冊𨑗𦓡𦋦和空添之𢟘振欣。


2°/ Trái lại tôi đã dùng nhiều một bộ sách nhỏ, sách Việt sử-lược (viết tắt VSL) soạn đời nhà Trần, nay còn ở bộ Tứ-khố toàn-thư và đã nhiều nhà xuất bản Trung-quốc khắc. Sách này đổi họ Lý ra họ Nguyễn (theo phép húy đời Trần) và cuối có đề " Kim vương Xương-phù ", nghĩa là " vua nay hiệu Xương-phù ", tức Trần Đế-Nghiện (1377). Sách VSL chép đoạn Hùng-vương rất sơ sài, và không nói đến Lạc-long, đến các chuyện hoang đường ; và tuy có nói đến Thục An-dương-vương, nhưng không kể thành Hồng-bàng-kỷ và Thục-kỷ như ở TT. Nay xét lời tựa của Ngô Sĩ-Liên, và phàm lệ của sách TT, ta thấy rằng " Lê Văn-Hưu trùng tu từ Triệu Vũ-đế đến Lý Chiêu-hoàng ". Ta lại thấy chính VSL cũng chỉ có đoạn sử ấy. Ta có thể đoán rằng VSL là do một tác giả, cuối đời Trần, lược lại Đại-Việt sử-ký của Lê Văn-Hưu. Riêng về Lý-kỷ, sách VSL chép nhiều chi tiết hơn TT, tuy lại có đoạn lược hơn. Bởi đó ta biết rằng Ngô Sĩ-Liên đã dọn bớt tác phẩm của Lê Văn-Hưu nhiều. TT còn nói tác phẩm ấy có ba mươi quyển. Thế mà nay nội dung thấy sơ sài. Đó là một chứng thứ hai sự bị ước giải ấy. Sách VSL đã cho ta biết nhiều chi tiết về Lý Thường-Kiệt, lúc đánh Chiêm và lúc Lý Nhân-Tông mới lên ngôi.
====越史略====
Trái lại tôi đã dùng nhiều một bộ sách nhỏ, sách Việt sử-lược (viết tắt VSL) soạn đời nhà Trần, nay còn ở bộ Tứ-khố toàn-thư và đã nhiều nhà xuất bản Trung-quốc khắc. Sách này đổi họ Lý ra họ Nguyễn (theo phép húy đời Trần) và cuối có đề " Kim vương Xương-phù ", nghĩa là " vua nay hiệu Xương-phù ", tức Trần Đế-Nghiện (1377). Sách VSL chép đoạn Hùng-vương rất sơ sài, và không nói đến Lạc-long, đến các chuyện hoang đường ; và tuy có nói đến Thục An-dương-vương, nhưng không kể thành Hồng-bàng-kỷ và Thục-kỷ như ở TT. Nay xét lời tựa của Ngô Sĩ-Liên, và phàm lệ của sách TT, ta thấy rằng " Lê Văn-Hưu trùng tu từ Triệu Vũ-đế đến Lý Chiêu-hoàng ". Ta lại thấy chính VSL cũng chỉ có đoạn sử ấy. Ta có thể đoán rằng VSL là do một tác giả, cuối đời Trần, lược lại Đại-Việt sử-ký của Lê Văn-Hưu. Riêng về Lý-kỷ, sách VSL chép nhiều chi tiết hơn TT, tuy lại có đoạn lược hơn. Bởi đó ta biết rằng Ngô Sĩ-Liên đã dọn bớt tác phẩm của Lê Văn-Hưu nhiều. TT còn nói tác phẩm ấy có ba mươi quyển. Thế mà nay nội dung thấy sơ sài. Đó là một chứng thứ hai sự bị ước giải ấy. Sách VSL đã cho ta biết nhiều chi tiết về Lý Thường-Kiệt, lúc đánh Chiêm và lúc Lý Nhân-Tông mới lên ngôi.


3°/ Ngoài loại sử, còn có sách Việt-Điện U-Linh, (viết tắt VĐUL), là một tập thần-tích, Lý Tế-Xuyên soạn đời Trần (1329). Nay còn bản viết. Trong sách này có chuyện Lý Thường-Kiệt, chép khá kỹ, nhưng chỉ ghi những sự tích lớn và các chức tước lần lượt được phong. (1). Sách này có lẽ đồng thời với Đại-Việt sử-ký của Lê Văn-Hưu, vì các sắc thần nói trong sách đều phong trước năm 1313. Nhưng tài liệu dùng, có thể có từ đời Lý, và chung với tài liệu dùng bởi Lê Văn-Hưu. (1)
====越甸幽靈====
外類史、群固冊越甸幽靈、(曰𤇩VĐUL)、𪜀𠬠集神跡、李濟川撰𠁀陳(1329)。𠉞群版曰。𥪝冊呢固𡀯李常傑、劄可技、仍只𥱬仍事跡𣁔和各職爵吝𦀎得封。冊呢固𨤧同時唄大越史記𧵑黎文休、爲各敕臣訥𥪝冊調封𠓀𢆥1313.仍材料用、固体固自𠁀李、和終唄材料用𤳄黎文休。


Dẫu rằng sách VĐUL chỉ còn sao chép, nhưng chuyện Lý Thường-Kiệt có thể coi là chính xác và cho biết thêm một vài điều không thấy ở TT.
喻哴冊 VĐUL 只群抄劄、仍𡀯李常傑固体𩲡𪜀正確和咮捌添𠬠𠄽條空𧡊𥪝TT。
 
====禪苑集英語錄====
𡳜窮, 固冊禪苑集英語錄、(曰𤇩TUTA)𪜀𡀯各位高僧於渃咱自𠁀屬唐𦤾𠁀陳。供固𠬠𠄽枝節訥𦤾李常傑對唄各師。冊呢供曰𠁀陳、爲版印𫇰呢群(𢆥1715)調𢷮𢩜李𦋦𢩜阮、遶例諱𠁀陳。


4°/ Cuối cùng, có sách Thiền Uyển Tập Anh ngự-lục, (viết tắt TUTA) là chuyện các vị cao tăng ở nước ta từ đời thuộc Đường đến đời Trần. Cũng có một vài chi tiết nói đến Lý Thường-Kiệt đối với các sư. Sách này cũng viết đời Trần, vì bản in cũ nay còn (năm 1715) đều đổi họ Lý ra họ Nguyễn, theo lệ húy đời Trần.


==材料中國==
==材料中國==
 
材料中國𧗱史叱𡗉、䘹只用仍冊撰𤲂朝宋咍唄原料宋。
Tài liệu Trung-quốc về sử rất nhiều, tôi chỉ dùng những sách soạn dưới triều Tống hay với nguyên liệu Tống.


1°/ Sách căn bản tôi đã dùng là Tục Tư-trị thông giám trường biên (viết tắt TB) của Lý Đào viết trong đời Nam Tống (thế kỷ thứ 21). Sau sẽ có mục nói kỹ về sách ấy.
1°/ Sách căn bản tôi đã dùng là Tục Tư-trị thông giám trường biên (viết tắt TB) của Lý Đào viết trong đời Nam Tống (thế kỷ thứ 21). Sau sẽ có mục nói kỹ về sách ấy.
𣳔101: 𣳔105:


==𠸛坦==
==𠸛坦==
各𠸛坦𥪝冊李常傑、份𣁔𠸛固𠁀李。䘹㐌𠡚工尋𠸛㵋抵認於地圖。事𠂎叱𧁷。雖㐌固𡗉冊𫇰𫜵役𠂎、如冊綱目、大越古今沿隔地志考、大南一統志、和叱𡗉冊艚。仍事仿断𥪝各冊𠂎固𡗉𡊲𢟘差𫨩少。欺芇𠸛𫇰𠉞群、和份坦遶地勢合理時䘹認。外𦋦、理論沛𥙩條件人事和地勢合憢𫜵准。群事重𠸛、𫨩𧵆𠸛、只𪜀𠬠證附𦓡催 - 𠮩實時固体用得。
各𠸛坦𥪝冊李常傑、份𣁔𠸛固𠁀李。䘹㐌𠡚工尋𠸛㵋抵認於地圖。事𠂎叱𧁷。雖㐌固𡗉冊𫇰𫜵役𠂎、如冊CM、大越古今沿隔地志考、大南一統志、和叱𡗉冊艚。仍事仿断𥪝各冊𠂎固𡗉𡊲𢟘差𫨩少。欺芇𠸛𫇰𠉞群、和份坦遶地勢合理時䘹認。外𦋦、理論沛𥙩條件人事和地勢合憢𫜵准。群事重𠸛、𫨩𧵆𠸛、只𪜀𠬠證附𦓡催 - 𠮩實時固体用得。


䘹想哴、𡢐欺讀冊呢、讀者𠱊𧡊哴各𠸛關重坦宋咍坦咱、㯮邊陲、和各戰場𨑗坦咱、認如𥪝冊呢、固份中𨤧。
䘹想哴、𡢐欺讀冊呢、讀者𠱊𧡊哴各𠸛關重坦宋咍坦咱、㯮邊陲、和各戰場𨑗坦咱、認如𥪝冊呢、固份中𨤧。
215

edits